Một Tiếng Rưỡi Ở Chợ Phiên Hoàng Su Phì

Một Tiếng Rưỡi Ở Chợ Phiên Hoàng Su Phì

Đến trung tâm thị trấn Vinh Quang khoảng gần chiều muộn, tôi phân vân giữa chuyện đi thẳng lên Xín Mần rồi ngủ đêm ở Bắc Hà, hay ở lại thị trấn chờ phiên chợ to nhất huyện Hoàng Su Phì sáng hôm sau. Lân la trong chợ thị trấn mua vài thứ lặt vặt, tôi gặp mấy cô bán thịt, hỏi huyên thuyên vài ba câu mới biết bên trong ngôi chợ vùng cao này mà hóa ra toàn là người Kinh lên đây làm ăn cả. Thế là tôi vỡ mộng về một phiên chợ vùng cao đúng nghĩa!

Tới khi thấy tôi giơ máy lên chụp ảnh, mấy cô oang oang giọng bảo tôi: “Bọn cô ở đây già rồi xấu lắm, mai có mấy cô Mèo ăn diện xuống chợ đông lắm, tha hồ mà ngắm với chụp ảnh.”

Vậy là chỉ trong phút chốc, tôi quyết định ở lại. Giống như nghe tới “mấy cô Mèo”, tôi đâm có động lực để ra quyết định dễ dàng hơn.

Mà phải nói thật, cái kiểu “đi” tùy hứng của tôi thì những quyết định như vậy xảy ra thường xuyên lắm!

Chợ thị trấn Vinh Quang chiều thứ bảy

Chợ phiên ở Hoàng Su Phì họp vào ngày nào?

Cũng như nhiều chợ vùng cao khác ở Hà Giang, chợ phiên thị trấn Vinh Quang, Hoàng Su Phì họp đều đặn vào mỗi buổi sáng chủ nhật, kéo dài từ sáng sớm cho đến giữa trưa thì tan.

Nửa giờ giữa biển người

Từ 6 rưỡi sáng, tôi bị đánh thức bởi tiếng xe máy, tiếng cười nói, gọi nhau í ới từ phía con đường nhỏ dẫn từ bản xuống trung tâm thị trấn Vinh Quang của huyện Hoàng Su Phì.

Ngay trung tâm là một ngôi chợ lớn, được xây dựng rất khang trang, có bảng ghi tên đầy đủ là “Chợ Trung tâm thương mại Thị trấn Vinh Quang”. Dân địa phương thì vẫn thường quen gọi luôn là “Chợ thị trấn”.  Đây cũng là chợ lớn nhất ở huyện Hoàng Su Phì, nằm tập trung giữa xung quanh là các cơ quan hành chính, ban ngành chủ chốt của cả huyện.

Mặc dù “Trung tâm thương mại” “hoành tráng” là vậy, phiên chợ lớn nhất Hoàng Su Phì lại không nằm bên trong khu nhà khang trang ấy mà mọi hoạt động mua bán chính lại chủ yếu diễn ra dọc trên con đường chạy cắt ngang ngay trước cổng. Đây cũng là điểm khác biệt rõ rệt của Chợ phiên Hoàng Su Phì với Chợ phiên Đồng Văn hay chợ phiên ở nhiều nơi.

7 rưỡi sáng, tôi xuống tới chợ trung tâm. Ấn tượng đầu tiên đập vào mắt tôi là người với người bạt ngàn. Từ bãi đỗ xe càng đi gần về phía trung tâm phiên chợ, lượng người càng đông, phải chen chúc và cẩn thận lắm tôi mới có thể di chuyển đi mà không đụng vào ai đó phía trước.

Người vùng cao đi chợ phiên quả thực chẳng khác gì chuyện người Hà Nội đi xem bắn pháo hoa ở Hồ Gươm mỗi đêm giao thừa.

Ở chợ, một góc này là mấy bà, mấy chị người Dao Áo Dài đang ngồi bán bột chàm để nhuộm vải, một góc kia là mấy bác người dân tộc Tày, Nùng ngồi bán hạt giống hay vài thứ đồ len sợi… Nhưng nổi bật hơn cả lại là mấy chị người H’Mông Hoa với bộ váy áo sặc sỡ không thể lẫn được vào đâu. Đó, “mấy cô Mèo” mà tôi nói lúc đầu ấy đây.

Người phụ nữ dân tộc H’Mông Hoa – hình ảnh đại diện cho sắc màu phiên chợ vùng cao Hoàng Su Phì

 

Chợ họp trên trục đường chính nên các phương tiện di chuyển qua lại khá khó khăn. Người đi bộ đã khó, huống hồ là xe. Mà xe nào cũng chở thêm rất nhiều hàng cồng kềnh, thế là càng khó di chuyển.

Rồi họ ra sức bấm còi để xin đường như một phản xạ tự nhiên có điều kiện.

Mà ai cũng thích “xin đường”!

Thế là ngoài cái sặc sỡ của màu sắc của đủ loại trang phục, hàng hóa, phiên chợ thị trấn Vinh Quang ở Hoàng Su Phì còn là cái hỗn tạp âm thanh náo động, ầm ĩ, pha trộn của tiếng người thì ít mà tiếng còi xe máy chói tai thì nhiều, thỉnh thoảng góp vui cùng là cái ồm ồm của vài chiếc ô tô tải loại nhỏ hay nhũng chiếc xe khách cỡ nhỡ đầy hàng chất trên nóc. Giữa dòng người vừa đi vừa nhích từng bước một, xe nào đi vào chợ phiên cũng ra sức bấm còi, âm phát ra càng to, càng dài càng tốt.

Người ta cho như thế là một cách để thay cái mồm. Hét càng to, quát tháo càng to thì càng dễ xông lên. Mà rồi cuối cũng tất tật vẫn phải nhích đi từng bước như rùa bò.

Ngược dòng rồi lại xuôi dòng giữa đám trong chợ phiên, tôi “may mắn” được chứng kiến một vụ đánh nhau chí tử. Hình như của mấy người đàn bà mà dân tộc gì thì tôi cũng chẳng rõ nữa. À, nói vậy chứ thật ra là tôi tới thì đã gần tàn cuộc rồi. Tôi chen vào mà ngó mãi chẳng thấy hai nhân vật chính đâu, nhưng đám đông thì quây vào đông lắm.

“Hình như đánh ghen đấy!” – Một bác lớn tuổi bảo tôi. “Nãy nó đánh nhau hăng lắm, mang cả liềm vào đấy!”

“Vậy cơ ạ, thế đã chém phát nào chưa bác?”

“Chắc là chưa đâu, nhưng đánh nhau ác lắm. Chúng nó đánh nhau xong vừa bỏ đi rồi. Lúc nãy thì không vào mà xem, giờ xong rồi còn xem làm gì”

Rồi bác cười lớn, ra vẻ chọc quê tôi. Thật là, đi xem đánh nhau tôi cũng chẳng biết làm sao đến đúng thời điểm nữa. Rõ chán!

45 phút “Breakfast Tour”

Một trong những việc tôi hay làm khi ghé thăm các chợ vùng cao là “cái gì bán ở chợ ăn được là ăn thử, không định mua thì ít nhất cũng phải nếm”.

Tới chợ phiên Hoàng Su Phì cũng không phải ngoại lệ…

Thiên đường của bánh rán

Ngày phiên chợ ở Hoàng Su Phì, đồ ăn phải nói là bạt ngàn, nhất là các loại bánh. Mà không hiểu sao chỉ toàn bánh rán, mấy thứ bánh hấp hay nướng thì bói mãi cũng chẳng ra.

Dọc hai bên vỉa hè ở khu vực trung tâm chợ phiên là “địa bàn” của dày đặc các quầy bán bánh rán. Khoảng chục mét hai bên đường mà dễ đến gần hai chục quầy hàng. Ngày thường đã đông người bán, ngày phiên chợ còn đông hơn nữa. Mấy cái chảo ngập dầu mỡ rán qua rán lại chẳng biết bao nhiêu lần không ngừng sôi sùng sục, bọt sủi không ngớt do lúc nào cũng có mấy chiếc bánh đang “bơi” bên trong.

Bánh rán ở chợ phiên thị trấn Vinh Quang, Hoàng Su Phì thường có ba loại phổ biến là nhân đậu, nhân thịt và loại thứ ba là….không có nhân gì. Cái không có nhân gì, thì bản thân bột cũng đã hơi ngọt sẵn. Còn xét về hình hài thì bánh rán ở đây…vô số loại. Tôi chẳng rõ chắc chắn là có bao nhiêu. Tôi mua cái thì hình tròn, cái hình bầu dục, có cái lại hình ngôi sao, cái hình số 8, cái lại hình chữ C

Mà cứ đến mỗi hàng lại thấy thêm một hình thù mới. Thế mới hay!

Quán bánh cuốn độc nhất vô nhị

Tôi kết luận như vậy sau khi lục khắp từ đầu cho đến cuối phiên chợ nơi đây. Quán bánh cuốn duy nhất nằm chếch về phía trái của cổng chợ thị trấn khoảng mấy chục mét, của (chắc là) hai vợ chồng. Vợ chỉ việc ngồi tráng bánh, thỉnh thoảng đẩy củi vào bếp lò, chồng thì làm tất tật mấy việc còn lại, nào thu tiền, nào bày bánh ra đĩa hay gói vào túi nếu khách mua mang về.

Chợ phiên buổi sáng nên rất đông người ghé vào ăn. Để được ăn bánh cuốn, tôi chờ dễ đến 15 phút.

Bánh cuốn ở phiên chợ thị trấn Vinh Quang, Hoàng Su Phì

 

Bánh cuốn ở chợ phiên Hoàng Su Phì có nhân là thịt và mộc nhĩ băm nhỏ, bên trên cũng rắc chút hành khô như bánh cuốn ở nhiều nơi xuôi ngược. Cái khác là thay vì dùng nước mắm pha chua ngọt thì ở đây nước chấm giống kiểu nước hầm xương, nhưng vị khá nhạt, không đậm đà cho lắm. Bên trong bát nước chấm người ta thả hành và rau mùi thái nhỏ cùng chả giò xắt từng khúc con con.

Món bánh cuốn này khá giống với món bánh cuốn canh của người Tày, người Nùng ở Cao Bằng, thứ đặc sản khá nổi tiếng ở nơi đây. Mà không chừng chúng cùng là một luôn cũng nên. Sự giao thoa văn hóa mà dễ nhất là từ ẩm thực thật ra đã là một chuyện quá dễ gặp, dễ nhìn thấy.

Vài thức quà vùng cao khác

Ở chợ có một loại “táo” mà vị giống hệt như vị quả sấu. Đúng rồi, họ gọi quả đó là “táo” thì phải. Nó chua lòe chua loẹt. Chị bán hàng nói là “ban đầu thì chua, lúc nuốt xong sẽ thấy ngọt dần ở cuống lưỡi”. Vậy mà tôi cắn một miếng, chát ơi là chát, chua rùng mình, chờ mãi nuốt xuống lâu lắm rồi mà cuống họng vẫn thấy chỉ một vị chua.

Cái sự chua nổi trội tới mức lúc ngồi viết những dòng này và tưởng tượng ra “quả táo” đó, nước miếng của tôi trong miệng vẫn không ngừng tuôn ròng ròng.

Cũng ở chợ phiên Hoàng Su Phì, tôi gặp mấy bà cụ dân tộc Nùng mang bán vài chùm mắc khén tươi. Thường tôi đến mấy chợ ở Sơn La, Điện Biên hay thấy người dân bày bán mắc khén khô, có khi đã xay hoặc chưa xay, nhưng chẳng thấy ai bán mắc khén tươi thành chùm thế cả. Dù không phổ biến là vậy, nhưng phải nói mắc khén tươi có mùi thơm hơn hẳn khi đã được phơi khô rất nhiều. Thế là tôi mua vài chùm, về cất đi thỉnh thoảng nấu gì thì giã lấy vài hạt. Khổ cái hạt mắc khén thì dù khô hay tươi mùi cũng rất nặng, cả tháng rồi chẳng biết dùng được mấy hạt luôn nữa?!

Mắc khén tươi ở phiên chợ Hoàng Su Phì

15 phút trong chợ gia súc Hoàng Su Phì

Không giống hầu hết các chợ vùng cao khác việc mua bán giá súc thường diễn ra tại một khu vực ngay bên trong chợ, ở Hoàng Su Phì thì các hoạt động này này diễn ra chủ yếu tại một ngôi chợ riêng biệt. Nằm cách chợ thị trấn Vinh Quang khoảng hơn một trăm mét trên trục đường chính theo hướng đi Xín Mần, chợ gia súc Hoàng Su Phì nằm lọt ở cuối một con dốc nhỏ.

Chợ được xây dựng, nâng cấp tương đối rộng rãi và ngăn nắp nhưng vẫn mang tính tạm bợ là chủ yếu, thường chỉ họp và mua bán tấp nập một chút vào đúng ngày diễn ra phiên chợ thị trấn. Trong chợ được phân ra thành các gian riêng rẽ nhưng người ta “bạ đâu ngồi bán nấy” là chính, không thì đi lòng vòng, ai thích mua thì…dắt về luôn.

Trên con đường dốc 45 độ dẫn vào khu vực trung tâm, nhộn nhịp đi đi lại lại nhất là mấy người bán dê, mỗi người có khi đến ba con dê, như đang dắt thú cưng đi dạo quanh chợ vậy.

Lũ dê hôi rình, mùi nồng nặc kinh tởm rất đặc trưng. Phải nín thở suốt nhưng tôi vẫn suýt nôn mấy lần khi gặp một người bán dê và mấy con dê của họ tạt tới. 

Một người đàn ông dắt dê đi bán ở Chợ gia súc Hoàng Su Phì

Ở ngoài chợ thị trấn, ngày phiên người ta dắt chó đi lại khá nhiều. Nhưng giống như dê, một số người vẫn mang chó vào bán tập trung bên trong chợ gia súc. Chỉ có điều, chẳng hiểu vì lý do gì cả lũ chó nằm la liệt trên nền xi măng chẳng con nào còn tươi tỉnh khỏe mạnh. Chúng uể oải, nằm bẹp dúm, bụng trương phình lên một cách đáng sợ.

Ngoài dê, chó, ở đoạn  trũng nhất phía cuối con dốc dẫn vào chợ gia súc là nơi dành cho những người bán chim. Khu này đông đúc hơn cả, người ta vây kín lại để xem chim, bàn tán con này con nọ xôn xao một góc.

Nhưng ầm ĩ thì không thể bằng địa bàn của mấy con lợn.

Lợn nằm la liệt trong mấy cái rọ thành hàng thẳng tắp. Những con được ai đó mua phải chuyển từ rọ này sang rọ kia thì la hét ầm ĩ om sòm.

Giống lợn này là gì thế ạ? Nó có cái vằn đẹp quá!” – Tôi hỏi một chú làm “trùm” bán lợn buổi hôm ấy.

“Đây là lợn Móng Cái. Đấy cháu thấy, có vằn như thế là lợn Móng Cái. Người H’Mông thích nuôi lợn này lắm.”

“Ủa chú nhập từ Móng Cái mang sang đây bán ạ?”

“Không, mấy con lợn này là mua trong bản thôi. Thì mình mua lợn giống mang bán cho người H’Mông ấy mà, họ nuôi cho lớn mình lại vào trong các bản mua lại của họ rồi mang ra đây bán lại cho người H’Mông. Người H’Mông thích nuôi giống lợn này lắm!” – Chú nói, rồi cười khà khà, tay lại thò vào lồng xách lên một con cho khách.

Một góc chợ gia súc Hoàng Su Phì

Lúc đi dạo ở chợ, tôi cố chụp ảnh một bà cô người dân tộc Nùng đang bế một đứa cháu nhỏ. Bà nhìn vào ống kính rồi liên tục gọi đứa nhỏ nhìn theo. Rồi bà cười tít mắt đòi xem ảnh tôi vừa chụp. Chỉ có điều, lúc tôi đứng lên thì bà vừa cầm tay đứa bé chìa ra về phía tôi vừa hối nó nói “Cho xin tiền! Cho xin tiền!”.

Tôi ngẩn cả người. Ngay cả khi người ta đang biểu lộ cái thái độ thân thiện hết mức có thể, người ta vẫn có thể nhắc tới chuyện vòi tiền từ người khác như một điều rất tự nhiên.

Vội vàng đứng lên, tôi cảm thấy ái ngại tột độ!

Đứa bé ngây ngô chẳng nói câu gì. Nhưng tôi không biết vài năm nữa khi lớn hơn một chút, chẳng biết chừng rồi không cần ai bảo nó cũng tự bám theo tôi để vòi tiền vì bức ảnh vừa mới chụp có mặt nó. Tự dưng tôi nhớ tới những đứa bé ở Sa Pa đi khắp thị trấn rồi đòi tiền khách du lịch khi họ chỉ vừa giơ máy lên định chụp ảnh. Suy cho cùng câu chuyện lại cũng đều từ người lớn cả mà ra. Người lớn bảo bọn nhỏ xin tiền, người lớn cho chúng tiền, rồi người lớn tới thay đổi quê hương, bản sắc văn hóa của chúng, tạo cho chúng những cơ hội có thể chìa tay ra xin… Tới khi chúng trở thành người lớn, chẳng biết rồi có xuất hiện một bản làng toàn ăn mày với vòi tiền từ khách du lịch không nữa?

Chuyện đó, tôi mù mờ toàn tập.

Nguồn: chuyendiphuot

Leave a Reply

Your email address will not be published.